Zes eeuwen kennis in Leuven

Interfacultaire lessenreeks over mens, maatschappij en wetenschap.

Zeshonderd jaar na de stichting van de Leuvense universiteit blikken we in dit nieuwe boekdeel terug op enkele markante momenten uit haar geschiedenis. De hoofdstukken in deze bundel schetsen levendig en beknopt de ontwikkeling van de KU Leuven als kennisinstelling. Ze belichten het door Erasmus gestichte drietalencollege, recent onderzoek naar de collegenotities van studenten uit de zestiende en zeventiende eeuw, de opheffing van de universiteit in de nasleep van de Franse revolutie en haar heroprichting als katholieke instelling, en de splitsing van de universiteit in de vroege jaren ’70. De auteurs in dit boek staan ook stil bij de rol die de universiteit zich vandaag toemeet in het kennislandschap: als laboratorium voor maatschappelijke betrokkenheid, kruispunt van internationale kennisuitwisseling, broedplaats van hoogopgeleide arbeidskrachten en motor van innovatie. Of het nu gaat om het bestrijden van Alzheimer, het vermijden van verkeersdoden of de toekomst van 3D-printen: veel van de wetenschappelijke en maatschappelijke uitdagingen van vandaag vereisen bij uitstek een interdisciplinaire aanpak. De auteurs van de KU Leuven Instituten die meewerkten aan deze bundel geven een verhelderende inkijk in hun gevarieerde onderzoeksdomeinen.

INLEIDING

DE ZIEKTE VAN ALZHEIMER
Bart De Strooper 1. Typologie van de aandoening
2. Behandelopties: huidige en toekomstige richtingen
3. Conclusie

NUL VERKEERSDODEN: UTOPIE OF REALISTISCH DOEL?
Stijn Daniels 1. Inleiding
2. Is ons verkeer onveilig?
3. Dimensies van verkeersveiligheid
4. Theorieën over ongevallenoorzaken
5. Wat brengt de toekomst?

HET SUCCES VAN HET LEUVENSE DRIETALENCOLLEGE. HET MIT VAN DE ZESTIENDE EEUW?
Raf Van Rooy 1. Ten geleide: een namiddag in het Leuvense Drietalencollege
2. Progressief onderwijs in een conservatieve universiteitsstad
3. De ‘Leuvense methode’: Andreas Vesalius als kritisch lezer
4. Bij wijze van besluit: het MIT van de zestiende eeuw? 60

3D-PRINTEN VAN POLYMEREN, METALEN EN TECHNISCHE KERAMIEKEN. HYPE OF REVOLUTIE?
Brecht Van Hooreweder 1. Situering
2. 3D-printen van polymeren
3. 3D-printen van metalen
4. Voor- en nadelen van 3D-printen
5. Succesverhalen
6. Hype of revolutie?

FYSICA VAN EN VOOR HET LEVEN
Christian Maes 1. Fysica en de dood
2. Een nieuwe vaart
3. De fysica-invalshoek
4. Fysica ten dienste van het leven
5. Grote vragen
6. Conclusie

PREVENTIE VAN FOLTERING EN ONMENSELIJKE OF DEGRADERENDE BEHANDELING OF BESTRAFFING
Tom Daems 1. Inleiding
2. De preventieve wende
3. Europa
4. Globaal en nationaal toezicht
5. Balans
6. De dialoog
Leeswijzer en verantwoording

KRIJGEN WE KANKER OOIT DE WERELD UIT?
Johan Swinnen 1. ‘Jij hebt kanker’: Een harde boodschap
2. Een lange geschiedenis bepaald door mensen, toevallige gebeurtenissen en technologische ontwikkelingen
3. Kanker: een ziekte veroorzaakt door ‘foutjes in het DNA’
4. Elke tumor is verschillend
5. ‘Foute genen’ als doelwitten voor gerichte therapie: op weg naar een doelgerichte en gepersonaliseerde behandeling van kanker
6. Kanker is meer dan een foutje in de kankercel: het tumorecosysteem
7. Het tumorecosysteem als doelwit voor therapie: de opkomst van immuuntherapie
8. Krijgen we kanker dan ooit de wereld uit?
9. Een boodschap van hoop

STICHTINGSDOCUMENTEN EN STUDENTENNOTITIES. EEN NIEUWE BLIK OP STUDENTEN EN DOCENTEN AAN DE ‘OUDE’ UNIVERSITEIT LEUVEN (1425-1797)
Violet Soen en Wouter Druwé Inleiding
1. De verloren gegane stichtingsbul
2. Organigram
3. Stabiliteit
4. Vernieuwing
5. Studenten en hun notities
6. Conclusie

SERVICE-LEARNING: DE SAMENLEVING ALS KLASLOKAAL
Nicolas Standaert 1. Een samenleving onder bedreiging: naar een nieuw sociaal contract
2. Ervaringsgerichte pedagogieën van samenwerking en solidariteit
3. Zoektocht naar een verhaal voor de service-learningcultuur
4. Conclusie: gratuit en verrassingsleren

VAN RADICAAL NAAR CLASSIC : FASE VAN ANNE TERESA DE KEERSMAEKER (ROSAS) MEER DAN VEERTIG JAAR LATER
Rudi Laermans

Inleiding: hoe Fase ontstond
Fasering als choreografisch principe: ‘Piano Phase’ nader bekeken
‘Come out’, ‘Violin Phase’ en ‘Clapping Music’
Eenheid-in-tweeheid: de relatie tussen dans en muziek
Artistiek minimalisme in veelvoud
De minimalistische eigenheid van Fase
Getransformeerde alledaagsheid
De productie en eerste receptie van Fase
Fase en de genese van het Vlaamse veld voor hedendaagse dans
Klassieker en repertoirestuk: Fase vandaag

EEN RIJKS-, KATHOLIEKE OF HELEMAAL GEEN UNIVERSITEIT IN LEUVEN? OMWENTELINGEN IN HET UNIVERSITAIRE LANDSCHAP TUSSEN 1795 EN 1835
Pieter Dhondt

De Keizerlijke Universiteit als revolutionair alternatief (1795-1814)
Het streven naar één universiteit in de Zuidelijke Nederlanden (1814-1817)
Zoeken naar een evenwicht tussen externe en interne vrijheid aan de rijksuniversiteiten (1817-1830)
Chaos als gevolg van de volledige onderwijsvrijheid (1830-1835)

AMERICAN DREAMS . STUDENTENMOBILITEIT VAN EN NAAR LEUVEN IN DE NEGENTIENDE EN VROEGE TWINTIGSTE EEUW
Christiaan Engberts en Kaat Wils

Priestertekort in Amerika
De oprichting van het Amerikaans College
Studenten en alumni van het Amerikaans College
Leuven en de Catholic University of America
De Eerste Wereldoorlog als breekpunt
Uiteenlopende uitwisselingstrajecten
Katholicisme als hinderpaal; gender als vergeten categorie
Tussen controle en zorg
Amerikaanse impressies over België
Belgische ervaringen in de VS
Besluit

DE SPLITSING VAN DE LEUVENSE UNIVERSITEIT
Mark Derez

KRAPTE OP DE VLAAMSE ARBEIDSMARKT?! EEN BLIK OP DE STAND VAN ZAKEN, PROGNOSES, GEVOLGEN, OPLOSSINGEN EN DE ROL VAN OPLEIDING EN UNIVERSITEIT
Sarah Vansteenkiste

1. Wat is krapte? Hoe krap is de Vlaamse arbeidsmarkt?
2. Wat beïnvloedt krapte en hoe kan krapte evolueren in de toekomst?
3. Welke gevolgen heeft krapte?
4. Hoe kunnen we krapte oplossen?
5. De rol van de universiteit?

DE INNOVATIEVE ROL VAN ONZE UNIVERSITEIT
Koenraad Debackere

1. De innovatierol van de universiteit en haar associatie in perspectief
2. Kennis en kenniscreatie
3. Disciplinariteit, interdisciplinariteit en transdisciplinariteit, nodig voor innovatie vanuit wetenschap
4. Grenzen van kennis verleggen
5. LRD: organiseren voor kennis- en technologieoverdacht
6. Empirische onderbouw van de KU Leuven-innovatieportfolio, recente LRD-casussen
7. Nabeschouwingen

LIJST VAN DE AUTEURS

Bart Pattyn

Bart Pattyn is Hoogleraar Ethiek en Media-Ethiek aan het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte van de KU Leuven.

Pieter d'Hoine

Pieter d’Hoine is Hoogleraar Antieke Wijsbegeerte aan het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte van de KU Leuven.

Pieter d’Hoine is Assistant Professor of Ancient Philosophy and Intellectual History at the Institute of Philosophy, KU Leuven.

Bart De Strooper

Stijn Daniels

Raf Van Rooy

Raf Van Rooy is assistant professor of Latin Literature at KU Leuven, working on early modern literary multilingualism, with a specific interest in exchanges between Latin and Greek.

Brecht Van Hooreweder

Tom Daems

Tom Daems is postdoctoraal onderzoeker FWO aan het Instituut voor Strafrecht en het Leuvens Instituut voor Criminologie.

Christian Maes

Johan Swinnen

Johan Swinnen is Director General of the International Food Policy Research Institute. He was previously Professor at KU Leuven and Director of the LICOS Centre for Institutions and Economic Performance.

Violet Soen

Violet Soen is als historica verbonden aan de Onderzoeksgroep Nieuwe Tijd, KU Leuven. Ze doet onderzoek naar religie in de grensgebieden van de Spaans-Habsburgse wereld, en bestudeert de wisselwerking tussen godsdienstoorlogen en -vredes in de zestiende en zeventiende eeuw.

Wouter Druwé

Nicolas Standaert

Nicolas Standaert is sinoloog aan de KU Leuven. Zijn onderzoeksdomein omvat de culturele uitwisseling tussen China en Europa in de 17de en 18de eeuw.

Rudi Laermans

Rudi Laermans is als gewoon hoogleraar verbonden aan het Departement Sociologie van de K.U.Leuven, waar hij ook het Centrum voor Cultuursociologie leidt. Hij is co-promotor van het interuniversitaire steunpunt Re-Creatief Vlaanderen.

Pieter Dhont

Kaat Wils

Kaat Wils is gewoon hoogleraar aan de onderzoeksgroep Cultuurgeschiedenis vanaf 1750 en voorzitter van de Onderzoekseenheid Geschiedenis van de KU Leuven.

Kaat Wils is professor of European cultural history since 1750 at KU Leuven.

Christiaan Aart Engberts

Mark Derez

Mark Derez is archivaris aan het universiteitsarchief (Katholieke Universiteit Leuven).

Sarah Vansteenkiste

Koen Debackere