Ons verste verleden

Lessenreeks conform de nieuwe eindtermen voor geschiedenis in de eerste graad secundair

De prehistorie blijft veel mensen fascineren. Onze kennis over het verste menselijk verleden is er in de laatste decennia sterk op vooruit gegaan, maar we worden nog voortdurend met nieuwe methodologische en inhoudelijke ontwikkelingen geconfronteerd. Dit vierde volume in de reeks Historisch denken biedt op bevattelijke wijze een aantal recente wetenschappelijke inzichten uit de archeologie, antropologie en geschiedenis.

De auteurs zoomen in op onze vroegste voorouders, hun verspreiding over de wereld en de ontmoeting tussen de neanderthalers en anatomisch moderne mensen, evenals op evoluties ten gevolge van domesticatie en klimaatsveranderingen. Dit laat de lezer toe om, voorbij de klassieke vooroordelen en stereotiepe beeldvorming, inzicht te verwerven in de steeds complexer wordende prehistorische samenlevingen in de oude wereld. De wetenschappelijke stand van zaken wordt bovendien didactisch vertaald naar een twaalfdelige lessenreeks voor leerlingen van het eerste jaar secundair onderwijs, helemaal conform de nieuwe eindtermen voor geschiedenis waarbij historisch denken centraal staat.

Ons verste verleden is een aanrader voor geschiedenisleerkrachten, zowel in lager als secundair onderwijs, en al wie geïnteresseerd is in prehistorie, antropologie en archeologie.

"Ons verste verleden" was written by Tim Puttevils, Bart Vanmontfort, Karel Van Nieuwenhuyse and Philip Van Peer.

Tim Puttevils is pedagogisch begeleider cultuurwetenschappen en geschiedenis bij Katholiek Onderwijs Vlaanderen.

Bart Vanmontfort is docent archeologie van de Lage Landen bij de Onderzoeksgroep Archeologie van de KU Leuven. Zijn onderzoek richt zich op de relatie tussen mens en landschap bij vroeg sedentaire samenlevingen.

Karel Van Nieuwenhuyse is als hoogleraar verbonden aan de Onderzoekseenheid geschiedenis KU Leuven, en verantwoordelijk voor de vakdidactiek en geschiedenis en PAV van educatieve master in de cultuurwetenschappen.

Philip Van Peer is professor of Archaeology at the Prehistoric Archaeology Unit of the Institute of Geo-Sciences of KU Leuven.
Philip Van Peer is als gewoon hoogleraar bij de Onderzoeksgroep Archeologie KU Leuven verantwoordelijke van het Centrum voor Landschapsarcheologie. Hij won de Pioniersprijs Humane Wetenschappen 2019 met onderzoek naar de neanderthaler in onze gebieden.

Yes, "Ons verste verleden" is part of the "Historisch denken" series.

Aanbevolen voor geschiedenisleerkrachten en historici!

Het einddoel van het geschiedenisonderwijs is het historisch denken van jongeren bevorderen. Dit houdt in dat je mens en maatschappij in een historische context situeert, en in een lange-termijnperspectief. Historisch denken ontwikkelt inzicht in de complexe relatie tussen heden, verleden en toekomst. Dit betekent dat je zowel het verleden zelf kent, als de manier begrijpt waarop met dit verleden wordt omgegaan – door historici en door de brede samenleving (via herinnering).

De volumes in de reeks, gericht tot geschiedenisleerkrachten en historici, zijn toegankelijk geschreven en verdiepen zich in cruciale aspecten van historisch denken.

Boekvoorstellen

Boekvoorstellen en vragen kunnen worden gestuurd naar Karel Van Nieuwenhuyse.

Inleiding

Deel 1 Actuele thema’s in de prehistorie

Hoofdstuk 1: Archeologie, Prehistorie en Menselijke Evolutie1.1 Prehistorie en Archeologie
1.2 Prehistorie en menselijke evolutie
1.3 Kort overzicht van 7 miljoen jaar menselijke evolutie

Hoofdstuk 2: De evolutie van Homo sapiens en Homo neanderthalensis2.1 De Recent African Origin theorie
2.2 Eurazië

Hoofdstuk 3: Het gedrag van neanderthalers3.1 Paleoklimatologie: een korte introductie
3.2 Jager-verzamelaars
3.3 De cultuur van neanderthalers

Hoofdstuk 4: De Menselijke Revolutie4.1 De cultuur van de vroege Moderne Mensen
4.2 De Menselijke Revolutie
4.3 De cultuur van de Europese Homo sapiens4.4 En wat met de neanderthalers?
4.5 21 redenen voor het verdwijnen van de neanderthalers ...

Hoofdstuk 5: Naar een nieuw klimaat en een nieuwe manier van leven5.1 Azië
5.2 Afrika
5.3 Amerika

Hoofdstuk 6: Het verhaal van een onvermijdelijke verspreiding

Hoofdstuk 7: Kenmerken van de vroegste landbouwsamenlevingen in Europa en de verdere gevolgen

Deel II Lesmodules over de prehistorie

Inleiding

Module 1: Wat is geschiedenis? (procedurele module)1.1 Eigen beeldvorming
1.2 Het verschil tussen prehistorie en geschiedenis
1.3 De westerse periodisering

Module 2: Historische vragen en bronnen (procedurele module)2.1 Historische bronnen
2.2 Historische vragen
2.3 Bruikbaarheid van bronnen

Module 3: De verdwijning van de neanderthalers3.1 Redeneren over de bron: het concept betrouwbaarheid, toegepast op historische bronnen
3.2 Redeneren met de bron: historische informatie afleiden
3.3 Historische redeneerwijze: oorzaken

Module 4: Aap of mens? Beeldvorming over neanderthaler4.1 Beeldvorming over de neanderthaler
4.2 Redeneren over bronnen: representativiteit

Module 5: Jager-verzamelaars in de prehistorie: de studie van maatschappelijke domeinen (procedurele module)5.1 Maatschappelijke domeinen
5.2 Sleutelbegrippen en de domeinen
5.3 Beperkingen van de bronnen

Module 6: Module 6: De Neolithische (r)evolutie(s)6.1 Het sleutelbegrip landbouw
6.2 Multicausaliteit en het ontstaan van de landbouw
6.3 Werken met ruimte
6.4 Problematisering van het begrip ‘revolutie’

Module 7: Onderzoekend leren in geschiedenis. Case study: Çatalhöyük7.1 Onderzoekend leren en Çatalhöyük
7.2 Voordoen: Wonen in Çatalhöyük
7.3 Samen oefenen: Landbouw in Çatalhöyük
7.4 Zelfstandig oefenen: Vrouwen in Çatalhöyük

Module 8: De gevolgen van de Neolithische (r)evolutie(s)8.1 Economische gevolgen: bevolkingsgroei en nieuwe technieken
8.2 Sociale gevolgen: bezit en sociale complexiteit
8.3 Politieke gevolgen: stadstaten, rijken en nieuw leiderschap
8.4 Culturele gevolgen: ontstaan van het schrift

Module 9: Uitleiding9.1 Wat hebben we geleerd over de prehistorie?
9.2 Wat hebben we geleerd over het vak geschiedenis?
9.3 Evaluatie

The Digital Object Identifier (DOI) for "Ons verste verleden" is 10.11116/9789461663115.