Denken en dialogeren over identiteit

Identiteit ontrafeld: concrete handvatten voor de lessen geschiedenis, Nederlands en cultuur- en maatschappijwetenschappen

Identiteit staat centraal in het maatschappelijke debat van de 21ste eeuw, de ‘eeuw van identiteit’. Het begrip ‘identiteit’ is echter een vlag die vele ladingen dekt. Het wordt op uiteenlopende manieren gebruikt, zowel in het dagelijkse taalgebruik als in het wetenschappelijke discours, waardoor een eenduidige definitie ontbreekt. Bovendien is er een gebrek aan een adequaat begrippenkader om op een accurate manier over identiteit te spreken. Nochtans is daar urgent behoefte aan, zeker in het onderwijs, waar ‘identiteit’ een prominente plaats inneemt binnen de minimumdoelen voor het basis- en secundair onderwijs. Deze publicatie biedt wetenschappelijke inzichten in het concept ‘identiteit’ en vertaalt deze naar de klaspraktijk. Ze is niet bedoeld als een activistisch werk, noch om specifieke visies of identiteiten te bevoordelen. Wel ontrafelt ze ‘identiteit’ en reikt ze concrete handvatten en een begrippenkader aan waarmee leerkrachten en leerlingen in de lessen geschiedenis, Nederlands en cultuur- en maatschappijwetenschappen op een analytisch scherpe en genuanceerde manier kunnen nadenken over identiteit en hierover in dialoog kunnen gaan.

INLEIDING

DEEL I
Identiteit
Een theoretisch-wetenschappelijke verkenning van het concept

1. Identiteit is overal
   1.1. Begripsverwarring
   1.2. Opvattingen over identiteit
   1.3. Nood aan een conceptueel kader en didactische vertaling
   1.4. Opzet van dit werk

2. Wat is identiteit?
   2.1. Dimensies van identiteit
   2.2. Karakteristieken van identiteit

3. Hoe worden identiteiten gevormd?
   3.1. Inzichten uit de ontwikkelingspsychologie
   3.2. Inzichten uit de sociale psychologie: de sociale identiteitstheorie (SIT) en de theorie van zelfcategorisatie (SCT) van Tajfel en Turner
   3.3. De vorming van één specifieke collectieve identiteit uitgelicht: de nationale identiteit

4. Wat doet identiteit?
   4.1. Identiteitsmotieven
   4.2. Identiteit en diversiteit

DEEL II
Van theorie naar klaspraktijk

Lessenpakket 1: Identiteit en diversiteit
Module 1: Identiteit
Module 2: Diversiteit

Lessenpakket 2: Identiteit in historische (jeugd)romans
Module 1: ‘Oeroeg’ – Hella S. Haasse
Module 2: ‘Haar naam was Sarah’ – Tatiana de Rosnay

Lessenpakket 3: Identiteit en geschiedenis
Module 1: 50 jaar Broederlijk Delen in affiches
Module 2: Legitimatie van de Belgische kolonisatie
Module 3: Op weg naar onafhankelijkheid
Module 4: Het identiteitsvraagstuk van de metissen van België
Module 5: Afsluitende reflectie en actie – sociale rechtvaardigheid

Karel Van Nieuwenhuyse

Karel Van Nieuwenhuyse is als hoogleraar verbonden aan de Onderzoekseenheid geschiedenis KU Leuven, en verantwoordelijk voor de vakdidactiek en geschiedenis en PAV van educatieve master in de cultuurwetenschappen.

Bauke Verbergt

Bauke Verbergt is leerkracht geschiedenis en sociale wetenschappen in het secundair onderwijs en wetenschappelijk medewerker aan KU Leuven.

Greet Vermeiren

Greet Vermeiren is leerkracht geschiedenis en humane wetenschappen in het secundair onderwijs en wetenschappelijk medewerker aan KU Leuven.

Ellen Claes

Ellen Claes is als hoogleraar verbonden aan de Onderzoeksgroep Verkiezingen en Democratie KU Leuven, en binnen de educatieve master maatschappijwetenschappen verantwoordelijk voor de vakdidactieken maatschappijwetenschappen en burgerschap.