Hoe historici geschiedenis schrijven

Toegankelijke inleiding in de historische praktijk voor het secundair geschiedenisonderwijs

Toegankelijke inleiding in de historische praktijk voor het secundair geschiedenisonderwijs
Was het dodelijke schot dat Gavrilo Princip op 28 juni 1914 afvuurde de rechtstreekse aanleiding voor het losbarsten van de Eerste Wereldoorlog? Moeten we de dieperliggende oorzaken voor de Groote Oorlog eerder in de militair-politieke dan wel in de economische sfeer zoeken? En wat met de rol van het toeval in dit alles? Deze en andere historische vragen werden doorheen de afgelopen eeuw uiteenlopend beantwoord. Die verschillende, zelfs rivaliserende representaties van voorbije fenomenen, hebben alles te maken met hoe historici geschiedenis schrijven. Via voorbeelden uit de historiografie over de Eerste Wereldoorlog biedt dit tweede volume in de reeks Historisch denken een toegankelijke inleiding in de historische praktijk. Per hoofdstuk krijgt de lezer verschillende didactische scenario’s, toepasbaar in het secundair geschiedenisonderwijs. Tot slot gaat dit boek in op hoe het historisch métier een zinvolle en haalbare vertaling kan krijgen naar het vak geschiedenis.

Inleiding
Hoofdstuk 1De historische praxis: hoe historici representaties van het verleden construeren 1.1 Hoe historici geschiedenis schrijven 1.1.1 Historici stellen vragen 1.1.2 Literatuurstudie, bronnenselectie en –analyse 1.1.3 Historische beeldvorming 1.2 De veranderende historiografie over de Eerste Wereldoorlog 1.3 Tot slot
Hoofdstuk 2De uitbraak van de Eerste Wereldoorlog: hoe historici discussieerden over zijn oorzaken 2.1 De schuldvraag (jaren 1920) 2.2 Naar een partiële historiografische consensus (1930-1960) 2.3 De ‘Fischer-controverse’ (1961) 2.4 De huidige generatie historici: Christopher Clark, Max Hastings en Margaret MacMillan 2.5 Tot slot
Didactische verwerking Historiografie over de oorzaken van de ‘Groote Oorlog’
Hoofdstuk 3Het moreel in oorlogstijd: historisch onderzoek naar het gedrag en gemoed van soldaten 3.1 Het gemoed en het gedrag van soldaten als graadmeter 3.2 Top-down-benaderingen van het moreel van de soldaten: het perspectief van de autoriteiten 3.3 From below-benaderingen: het standpunt van de gewone soldaat 3.4 Tot slot
Didactische verwerking Instemming of dwang? Het moreel van de Belgische soldaten
Hoofdstuk 4Oorlogsenthousiasme: hoe historisch onderzoek een wijdverspreide mythe heeft ontmaskerd 4.1 Het beeld in de collectieve herinnering: oorlogsenthousiasme 4.2 Jean-Jacques Becker (1977): de Franse publieke opinie in augustus 1914 4.3 In de voetsporen van Becker: recente studies in Duitsland en Groot-Brittannië 4.4 Tot slot
Didactische verwerking De gemoedstoestand bij de bevolking aan de vooravond van de Groote Oorlog: oorlogsenthousiasme?
Hoofdstuk 5Het slagveld: historische debatten over krijgsverrichtingen in de Eerste Wereldoorlog 5.1 Van heroïek naar kritiek (1914-1980) 5.2 Een internationaal debat: de leercurve (1980 – heden) 5.3 De Belgische militaire geschiedschrijving 5.4 Detailstudies over militaire campagnes 5.5 Tot slot
Didactische verwerking Militaire operaties tijdens de Eerste Wereldoorlog: een vergelijking van twee acties, 1915 & 1917
Hoofdstuk 6Burgers in oorlogstijd: hoe historici het dagelijks leven van burgers in al zijn facetten in kaart hebben gebracht 6.1 Internationale debatten over het dagelijks leven van burgers (jaren 1970 – heden) 6.2 De Belgische inhaalbeweging 6.3 Het dagelijks leven in België: twee casussen 6.4 Tot slot
Didactische verwerking Burgers in de oorlog: de (naderende) oorlog in de eigen gemeente, augustus-september 1914 Burgers in de oorlog: verplichte tewerkstelling Burgers in de oorlog: voeding en gezondheid
Hoofdstuk 7Oorlogspropaganda: historische studies van haar totstandkoming en effecten 7.1 Naoorlogse debatten: het begrip propaganda en het eerste historisch onderzoek 7.2 Nieuwe benaderingen van propaganda 7.3 Casus: Duitse Kriegspädagogiek in het onderwijs 7.4 Tot slot 95
Didactische verwerking Propaganda in oorlog Propaganda in oorlog: Leuven 1914 The Battle of the Somme
Hoofdstuk 8Historisch denken in het geschiedenisonderwijs 8.1 Zin en definitie van historisch denken 8.2 Een operationalisering van historisch denken naar het secundair onderwijs in geschiedenis 8.3 Tot slot Bibliografie

Jolien Gijbels

Jolien Gijbels is verbonden aan de onderzoeksgroep Cultuurgeschiedenis vanaf 1750 van de KU Leuven, waar ze een doctoraat voorbereidt over de rol van religie en vrijzinnigheid in de Belgische medische pers in de negentiende eeuw.

Koen Lagae

Koen Lagae is medewerker aan de Specifieke Lerarenopleiding Geschiedenis van de KU Leuven, en leerkracht geschiedenis aan het Sint-Pieterscollege in Jette.

Karel Van Nieuwenhuyse

Karel Van Nieuwenhuyse is als hoogleraar verbonden aan de Onderzoekseenheid geschiedenis KU Leuven, en verantwoordelijk voor de vakdidactiek en geschiedenis en PAV van educatieve master in de cultuurwetenschappen.