Over de onvermijdelijke ongemakken van grondwettelijke vrijheid. Grondrechten. Een enkele fascist, communist of jihadist daargelaten, draagt iedereen ze hoog in het vaandel. Tot je naar de praktijk kijkt: vaandelvlucht volgt zodra rechten ongemakkelijk worden. En ongemakkelijk zijn ze. Onvermijdelijk ongemakkelijk. Ze laten veel ruimte voor choquerend of ronduit vulgair gedrag. De Grondwet is er tenslotte ook voor racisten, hooligans en homofoben. Veel politici en beleidsmakers daarentegen lijken slechts gelukkig als ze allerlei ongewenst gedrag bij wet kunnen verbieden. Of het nu gaat om boerkini’s, negationisme of seksisme: de relatiestatus tussen Wetstraat en rechtsstaat laat zich in het gunstigste geval omschrijven als it’s complicated. Recht werkt bovendien vaak averechts. Ongewenst gedrag bestrijden door het te verbieden en te sanctioneren heeft de aantrekkingskracht van de eenvoud. Maar het heeft ook de diepgang van een surfplank: de realiteit laat zich niet zomaar sturen door inktvlekken op papier.
Grondrechtenspecialist en rechtsantropoloog Jogchum Vrielink neemt de actualiteit op de korrel. Hij laat steevast een tegengeluid horen wanneer de waan van dag het dreigt te halen en spaart daarbij links noch rechts. Pro Deo bundelt zijn snijdende opiniestukken. Het zijn beschouwingen van een opiniemaker-in-bijberoep. Geboren uit noodzaak: omdat Twitter maar 140 tekens toelaat.
Voorwoord Ter inleiding: de onvermijdelijke ongemakken van de vrijheid
De geest van Robespierre De paradox van de vervolging Ongehoorde ongehoorzaamheid: een no GO! Nous sommes Charlie! (maar niet voor voetbaltuig) Rechtbank gelooft niet in Rokerskerk Iedereen seksist Gekozen en ongekozen discriminatie? #JeSuisHypocrisie? Kuifje in het land van justitie In de ban van de Koran Boerkaverbod in Absurdistan Voetbal, muziek en machtsmisbruik Handschudweigeraar kan het schudden Borsten en (andere) dubbele maatstaven B&B weigert M&M Operation Desert Storme Weg met de racismewet? Het boerkaverbod: grondwettelijke grenzen worden Schengenzone 10 ‘bizarre’ Belgische wetten Seksisme afgeschaft! (alsook enkele grondrechten) Egalitair sanitair of discriminatoire urinoirs? Alle radicalen verzamelen! Academici mogen rechters (zwaar) bekritiseren De negationismewet bestaat niet! Sluiers afrukken in naam van de samenleving Een rechter is geen theoloog Tomorrowland en Belgenland Shutup4Belgium? Met de kop in het zand dien je de democratie niet Foute berichtgeving is geen ‘aanzetten tot racisme’ Boerkabattle: Grondwettelijk Hof vs. Europees Hof Planet of the Apes Antiseksisme: de wet als slet? Dieudonné: enkele quenellepunten Hoe ruikt segregatie eigenlijk? Godspot en het recht E3 knijpt ze Assistentiehond mag mee op restaurant Te veel antiterrorisme moeten we ook niet verheerlijken De Grondwet gesmurft: jury omzeild bij internetbeledigingen De spiegel van de berichtgeving Een boeketje grondrechten Fitness-segregatie: separate but equal? Erdowie, Erdowo, Erdowaanzin? Vijf vragen over de zaak-Böhmermann Verbied dan ook de hipster, die stoort evengoed mensen Het juridisch bekampen van Mein Kampf Verbiedt de seksismewet wel meningsuitingen? Gemeenschapsonderwijs vs. Grondwet: déjà -vu 1
Dankwoord Over de coauteurs
Dit boek is een aanrader voor mensen van allerlei pluimage. Het is van groot nut voor wie van grondrechten houdt. Het strekt tot lering van machthebbers. Het daagt underdogs of (schijnbare) slachtoffers uit om hun geest te scherpen. Het toont aan wie zich verlaten waant dat grondrechten soms heel onverwacht soelaas kunnen bieden. Weinig auteurs in het Nederlandse taalgebied laten wat grondrechten werkelijk betekenen in hun geschriften zo sterk oplichten als Jogchum Vrielink.
Rik Torfs, rector KU Leuven
"Statements maakje niet met een grondwetherziening . Als je een boodschap wilt uitsturen, schrijf dan een opiniestuk of een boek. Bovendien getuigt het van een oppervlakkige logica te denken dat wetten ons gedrag zomaar sturen. Het tekort aan moraal wordt opgevangen met telkens nieuwe regeltjes, maar het recht dient niet om te moraliseren", beklemtoont grondrechtenspecialist Jogchum Vrielink.
Tertio, 29 juni 2016
'Wie de vrijheid van meningsuiting verbiedt, doet de vrijheid verdwijnen. Niet de mening.' Ideeën die ondergronds gaan, missen elke vorm van tegenspraak. Bovendien zijn ze moeilijker te controleren. 'Een radicaal die zich openlijk uit, wordt minder gevaarlijk,' schrijft Vrielinck in zijn boek 'Pro Deo. Ongevraagd advies voor vrijheidsstrijders en andere fanatici.'
De jurist betoogt dat de vrijheid van meningsuiting de stabiliteit in de samenleving juist bevordert. De vrijheid van expressie heeft een ventielfunctie. Wanneer die wordt beperkt, verliezen fanatici een geweldloos middel om hun frustraties te uiten. Bovendien kan het martelaren creëren. Hij besluit: 'Wie de openbare orde wil bewaren, is daarom gebaat met een vrijheid van expressie.'
De Standaard, 28 juli 2016
Als rechtsantropoloog kijkt Jogchum Vrielink met een bijzondere blik naar het maatschappelijk debat. En hij zit niet om een mening verlegen. De oplossing voor straatseksisme en -homofobie in Brussel? “Lokvrouwen en lokhomo's.” Racisme juridisch bestraffen? “Geen goed idee.” Een antisemitisch optreden in je gemeente? “Zeker laten doorgaan.”
Jogchum Vrielink (40), die zijn Friese voornaam deelt met slechts een handvol Nederlanders, is een goedlachse Nederbelg die zeventien jaar geleden naar de KU Leuven afzakte om er na zijn studies Bestuurskunde in Twente en Stockholm, Antropologie te studeren. Ondertussen is hij doctor in de Rechten en een van 's lands scherpste pennen als het op de verdediging van de grondrechten en de vrijheid van meningsuiting en vrijheid van godsdienst aankomt. Hij is onderzoeker aan de KU Leuven en gastdocent aan de Université Saint-Louis in Brussel.
In Pro Deo, zijn boek dat zonet van de persen rolde, bundelde hij een selectie van zijn columns. Een gesprek over vrijheid van meningsuiting, Dieudonné, seksisme en dubbele nationaliteit.
Bart Dewaele / BRUZZ
Related titles
Brusselse plaatsnamen
Iadine Degryse (Editor), Benjamin Wayens (Editor), Chantal Kesteloot (Editor), Dennis De Vriese (Editor), Matthijs Degraeve (Editor),
April 2026
Denken en dialogeren over identiteit
Karel Van Nieuwenhuyse (Author), Bauke Verbergt (Author), Greet Vermeiren (Author), Ellen Claes (Author),
November 2025
Academische vrijheid
Sarah Van Ruyskensvelde (Editor), Kaat Wils (Editor), Rajesh Heynickx (Editor),
June 2025
Brussel in een België met vier gewesten?
Dirk Moors (Editor), Anneloes Vandenbroucke (Editor), Iadine Degryse (Editor), Simon Boone (Editor),
February 2025
Geschiedenissen van de islam in Nederland en Vlaanderen
Vera Crienen (Editor), Martijn de Koning (Editor), Umar Ryad (Editor), Gerard Wiegers (Editor),
May 2024
Musiceren is topsport
Bert De Cuyper (Author), Griet Baert (Author), Linde Verjans (Author),
December 2021
Denken over religie. Deel I Van Xenophanes tot Robertson Smith
Valeer Neckebrouck (Author),
September 2021
