Academische vrijheid

Historisch perspectief op een brandend actueel debat.

Universiteiten dragen academische vrijheid hoog in het vaandel. Dat geldt ook voor de KU Leuven. Zonder academische vrijheid geen kritisch denken en geen ontwikkeling van nieuwe wetenschappelijke kennis, zo luidt de gedachtegang. Maar heeft academische vrijheid ook een geschiedenis? Wat betekende academische vrijheid de voorbije eeuwen aan de Leuvense universiteit? Dit boek belicht hoe de universiteit in dialoog met kerk, overheid en samenleving zoekt naar academische vrijheid.

"Academische vrijheid" was written by Nelleke Teughels, Bas De Roo, Stijn Knuts, Nienke Roelants and Helder De Schutter.

Nelleke Teughels is onderzoeker bij historisch projectbureau Geheugen Collectief. Ze doctoreerde in de kunstwetenschappen en archeologie aan de Vrije Universiteit Brussel en werkte nadien als docent cultuurgeschiedenis en onderzoeker aan de VUB en de KU Leuven.

Bas De Roo is onderzoeker bij historisch projectbureau Geheugen Collectief. Hij doctoreerde aan de Universiteit Gent over de geschiedenis van koloniaal Congo en was senior researcher aan de Universität Leipzig. Hij is als gastprofessor verbonden aan de Universiteit Antwerpen.

Stijn Knuts is onderzoeker bij historisch projectbureau Geheugen Collectief. Hij doctoreerde aan de KU Leuven over nationalisme in de wielersport voor de Tweede Wereldoorlog en werkte als wetenschappelijk medewerker aan de Universiteit Gent.

Nienke Roelants was als postdoctoraal onderzoeker (Faculteit Letteren) en uitgeefdirecteur (Leuven University Press) verbonden aan KU Leuven en is nu werkzaam als coördinator Wetenschapsaangelegenheden bij Belspo/Federaal Wetenschapsbeleid.

Helder De Schutter is gewoon hoogleraar en decaan van het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte van de KU Leuven.

"Academische vrijheid" was edited by Sarah Van Ruyskensvelde, Kaat Wils and Rajesh Heynickx.

Sarah Van Ruyskensvelde is docent historische pedagogiek aan de Onderzoeksgroep Educatie, Cultuur en Samenleving van de KU Leuven.

Kaat Wils is gewoon hoogleraar aan de onderzoeksgroep Cultuurgeschiedenis vanaf 1750 en voorzitter van de Onderzoekseenheid Geschiedenis van de KU Leuven.

Kaat Wils is professor of European cultural history since 1750 at KU Leuven.

Rajesh Heynickx is gewoon hoogleraar aan de Faculteit Architectuur en voorzitter van het Departement Architectuur van de KU Leuven.

Rajesh Heynickx is intellectual historian at KU Leuven, Faculty of Architecture.

**Voorwoord **
Luc Sels

Inleiding
Academische vrijheid onder druk
Een begrip met verschillende invullingen
Historische inzichten
Academische vrijheid aan de KU Leuven
Meer weten?

De oude universiteit (1425–1834)
De eerste universiteiten
De oude universiteit van Leuven
De Duitse modeluniversiteit
Nieuwe universiteiten in Leuven
Voorzichtige hervorming en afs chaffing
Willem I sticht de Rijksuniversiteit Leuven
Een nieuwe grondwet, een nieuwe katholieke universiteit
Ultramontanen versus liberaal-katholieken
Meer weten?

Voor alles katholiek (1834–1898)
Nieuwe universiteit op oude leest
Katholiek keurslijf
De bisschop waakt
Geloofsbelijdenis, censuur en index
Schoppen tegen bisschoppelijke schenen
Opstandige studenten
Ruzie met de Université Libre de Bruxelles
Vrij onderzoek in Brussel
Volgzaamheid in Leuven
Vrij van overheidsbemoeienis?
Voorzichtige verandering
Wetenschap alleen volstaat niet
Leuven volgt
Darwin of Genesis?
Ruzie over het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte
Meer weten?

Twee wegen tot de waarheid (1898–1968)
Het bouwwerk van totale waarheid
De katholieke vrijheid van denken
Brand en barbarij
Met de blik op het westen
De affaire de Dorlodot
Lemaître en de “vrijheid van geest van de christelijke onder zoeker”
Vrijheid en waarheid, vreugde en hoop
Gesubsidieerde vrijheid?
Gulle schenkers voor vrije denkers
Geld van overzee
Geld van de overheid
Roep om inspraak
Geen begrip voor Vlaamse eisen
Volgzaamheid vereist
Meer weten?

“Geen kerkelijke, wel een katholieke universiteit” (1968–heden)
Nieuwe meesters om te dienen?
Meer inspraak, minder soutanes
Antiklerikaal protest
Leuven is Mechelen niet
“La Squadra belga”
Ingaan tegen het pauselijk gezag
Universitas en het personalisme
Bio-ethiek in de “seks club”
Een personalistisch bolwerk
Het Centrum voor Biomedische Ethiek en Recht
De vrijheid tot dwalen
Wiens brood men eet…?
Overheidssubsidies
Contractresearch
Nooit helemaal vrij
Internationalisering
Publicatiebeleid
Meer weten?

**Epiloog **
Helder De Schutter

Eindnoten