Lessen uit het verleden

Reflecties op vier eeuwen notities van Leuvense studenten en geleerden.

Vroegmoderne studenten in Leuven gingen opmerkelijk zorgvuldig om met hun studiemateriaal. Ze noteerden de lesinhoud minutieus, kochten prenten om in te plakken, en maakten tekeningen en droedels om de lestekst levendiger te maken. Met talloze gravures, tekeningen, diagrammen en emblemen werd het gesproken, geschreven en gedrukte woord creatief verweven met iconografie en beeldtaal.

Na de studietijd kregen de collegedictaten een tweede leven: op de eigen boekenplank, in de humaniora waar de studenten eertijds zelf school liepen, of in kloosterbibliotheken. Zo bleven vele manuscripten en oude drukken bewaard. Deze originele studentennotities voeren de lezer van vandaag terug naar de Leuvense aula’s uit de periode 1425-1797.

Rijk geïllustreerd biedt Lessen uit het verleden een bijzondere blik op het erfgoed van vroegmoderne studenten en geleerden. Aan de hand van diverse bijdragen en interviews reflecteren specialisten van KU Leuven en UCLouvain over de levendigheid en kracht van deze teksten en beelden uit het verre verleden van de universiteit, en halen ze er lessen uit voor vandaag.

Met medewerking van Wim Decock, Gwendoline de Mûelenaere en Marleen Reynders.
Alle auteurs zijn verbonden aan de onderzoekscentra LECTIO (KU Leuven Institute for the Study of the Transmission of Texts, Ideas and Images in Antiquity, the Middle Ages and the Renaissance) en GEMCA (Centre d’analyse culturelle de la première modernité, UCLouvain).

"Lessen uit het verleden" was written by Barbara Baert, Manon Chaidron, Pedro Ricardo da Silva Santos, David de la Croix, Gwendoline de Mûelenaere, Wim Decock, Lorenz Demey, Wouter Druwé, Oriane Dubois, Margherita Fantoli, Ana Luiza Ferreira Gomes Silva, Gert Gielis, Luke Giraudet, Agnès Guiderdoni, Caroline Heering, Roxanne Loos, Elise Philippe, Marleen Reynders, Andrea Aldo Robiglio, Shiri Roelofs, Annette Ruelle, Max Schmitz, Jacob Schmutz, Aline Smeesters Lelubre, An Smets, Matthieu Somon, Lieke van Deinsen, Linde Van Den Eede, Jarrik Van Der Biest, Raf Van Rooy, Wouter Vandermeulen, Johan Verberckmoes, Quentin Verreycken, Michiel Verweij and Naïs Virenque.

Barbara Baert is Professor in Medieval Art and Iconology at the Katholieke Universiteit Leuven. She is the founder of the Iconology Research Group, Leuven-Utrecht ( www.iconologyresearchgroup.org).

Wim Decock is professor of legal history at UCLouvain and Université de Liège.

Marleen Reynders is egyptoloog en musicoloog (KU Leuven).

Aline Smeesters-Lelubre est chargée de recherches du Fonds National de la Recherche Scientifique à l'Université Catholique de Louvain (Louvain-la-Neuve, Belgique).

An Smets is Research Fellow in the research group French, Italian and comparative linguistics at the Katholieke Universiteit Leuven. Her research focuses on the translations of Latin scientific texts in Middle French, especially of falconry treatises.

Lieke van Deinsen is assistant professor of Dutch literature at the Department of Literary Studies at KU Leuven.

Raf Van Rooy is assistant professor of Latin Literature at KU Leuven, working on early modern literary multilingualism, with a specific interest in exchanges between Latin and Greek.

Johan Verberckmoes is als hoogleraar verbonden aan de onderzoeksgroep Geschiedenis van de Nieuwe Tijd van de KU Leuven.

"Lessen uit het verleden" was edited by Ralph Dekoninck and Violet Soen.

Ralph Dekoninck is professor kunstgeschiedenis aan UCLouvain.

Violet Soen is als historica verbonden aan de Onderzoeksgroep Nieuwe Tijd, KU Leuven. Ze doet onderzoek naar religie in de grensgebieden van de Spaans-Habsburgse wereld, en bestudeert de wisselwerking tussen godsdienstoorlogen en -vredes in de zestiende en zeventiende eeuw.

Voorwoord
Pieter d’Hoine (directeur LECTIO) en Aline Smeesters (co-directeur GEMCA)

Inleiding
Violet Soen en Ralph Dekoninck

HOOFDSTUK 1 Par coeur: Studeren en noteren aan de Oude Universiteit Leuven
Violet Soen

Studiepaden in Leuven
Klassiek of modern onderwijs?
Studieboeken en -beelden
Lokale en internationale netwerken
Geschakeerde beelden

HOOFDSTUK 2 Een collegedictaat als beeldenkabinet
Barbara Baert en Ralph Dekoninck

Oorlog en vrede gepersonifieerd in een thesisaffiche. De stellingen over internationale politiek van de broers Morel (1645)
Gwendoline de Mûelenaere

Een beeld van een standbeeld. De Zoete Lieve Vrouw van Den Bosch bij de notities over Logica van Henri Stapleaux (1653–1654)
Oriane Dubois

De fontein des levens. De voorwaarden tot verlossing verbeeld bij student Norbert Ligiers (1693–1694)
Manon Chaidron

HOOFDSTUK 3 Het nut van het nutteloze: filosofie en theologie aan de (oude) universiteit
Andrea Aldo Robiglio en Jacob Schmutz

Het handschrift van een student die paus werd. Een codex van de ‘Leuvense paus’ Adriaan VI (c. 1510)
Michiel Verweij

Een ‘gouden geschenk’ van theoloog Ruard Tapper (c. 1520)
Gert Gielis

‘Ik schreef dit in Rijsel in het jaar 1575’. Dominicaan Jean de Lomme vervolledigt zijn codex tussen Leuven en Rijsel
Jarrik Van Der Biest

Tekstkritiek op de Bijbel. De Leuvense Vulgaateditie van 1583 nog in zeventiende-eeuwse colleges
Linde Van den Eede

HOOFDSTUK 4 Logische diagrammen: voorlopers van artificiële intelligentie
Lorenz Demey en Nais Virenque

Redder van de wereld. Religieuze gravures bij lessen logica en metafysica (1678–1694)
Matthieu Somon

Hoe oppositievierkanten begrijpen? Achttiende-eeuwse scholastieke logica in een anonieme studentencursus (1744)
Lorenz Demey

Hoe word je slim? Vroege sporen in studentennotities metafysica van Nicolas Wacken (1779)
Max Schmitz

HOOFDSTUK 5 Back to basics: humanisme en het Drietalencollege
Aline Smeesters en Raf Van Rooy

Een humanistische vorming voor toekomstige bisschoppen in Leuven? De studie van de broers Robert en Karel van Croÿ (1515–1525)
Violet Soen

Een smoking gun voor de lessen in het Drietalencollege. Joannes Aegidius noteert in 1543 in een Odyssee van Homeros uit 1535
Raf Van Rooy (in naam van het DaLeT-team)

HOOFDSTUK 6 De Codex Justinianus en Romeins recht in Leuven
Wim Decock, Wouter Druwé en Annette Ruelle

Een rechtenprofessor beschuldigd van ketterij. Controversieel juridisch advies van Robertus de Lacu (1471)
Wouter Druwé

Zestiende-eeuwse herzieningen van het canoniek recht. Het Concilie van Trente meteen in de lessen van Petrus Peckius (1575–1577)
Ana Luiza Ferreira Gomes Silva

Controverse over contracten. Bellarminus’ aantekeningen voor colleges in Leuven over moraaltheologie (1570–1576)
Shiri Roelofs

Controverse en goddelijke genade. Een toekomstige bisschop bij de les van jezuïet Leonardus Lessius (1585–1586)
Wout Vandermeulen

De opkomst van het publiekrecht. Petrus Gudelinus (1550–1619) op de leerstoel burgerlijk recht
Pedro Ricardo da Silva Santos

HOOFDSTUK 7 Notities over natuurkunde: bricolage van kennis en emblemen
Agnes Guiderdoni en Lieke Vandeinsen

‘Memento mori Veerdonck’. Tussen een moreel betoog en religieuze reflectie over ijdelheid (1676)
Elise Philippe

Aanknopen met het goddelijke. Alexander de Grote en de Maagd met Christuskind (1670–1676)
Roxanne Loos

Subversieve geletterde alternatieven. Cornelius Van Wijckersloot verfraait zijn notities met kaders en kalligrafie (1653)
Caroline Heering

HOOFDSTUK 8 Grappen en grollen in collegedictaten
Gwendoline de Mûelenaere en Johan Verberckmoes

Een bijzonder ezelsbruggetje. Grapjes maken om Aristoteles onder de knie te krijgen (1676)
Johan Verberckmoes

Nog meer grappen in de collegedictaten. Johannes Franciscus Libon tekent een man met een spuit in zijn billen (1757)
An Smets

HOOFDSTUK 9 Kennisnetwerken tussen studenten en geleerden
David de la Croix, Margherita Fantoli en Violet Soen

Studentenleven op de grens. Franse gratiebrieven voor studentengeweld in Leuven (1455)
Luke Giraudet en Quentin Verreycken

Tien weetjes uit de oudste Leuvense inschrijvingsregisters (1425–1797)
Violet Soen (in naam van het STUDIUM.AI-team)

Nawoord
Jan d’Hooghe (vice-rector onderzoek KU Leuven) en Agnès Guiderdoni (pro-rectrice recherche UCLouvain)