Humor met een verleden

Humor is niet tijdloos. Het is een alledaagse vorm van betekenisgeving, waarbij iemand zijn gevoel voor ernst tijdelijk opzij zet. De humor die daarvan het resultaat is, is sterk gebonden aan plaats en tijd. Dat zou historici moedeloos kunnen maken: hoe ooit iets te weten over humor in het verleden? De moedige historici, taal- en literatuurwetenschappers in dit boek willen de humor van welomschreven sociale groepen wel degelijk geheimen ontfutselen en niet van de minste: hoe humor de sociale en culturele realiteit structureert; hoe humor een nuttig spoor is om diep door te dringen in het functioneren van sociale groepen en hoe zij daarmee opvattingen over zichzelf gestalte geven.

Wielrenners op de piste en de baan, Balkanvolkeren, clerici met ernstig gelaat: allen gebruikten humor en deelden op die wijze cruciale informatie mee over hoe zij in de wereld te situeren zijn ten opzichte van anderen. Humor vormt onder meer een belangrijk onderdeel van de toegangsproef die zowel nieuwkomers als gevestigde leden van een groep dagelijks moeten doorstaan om hun toebehoren tot een groep af te dwingen of veilig te stellen. In het eerste deel van deze bundel -'humor als toegangsproef'- staat deze 'selecterende' functie van humor centraal. Uit het tweede deel van deze bundel -'humor als verboden vrucht'- blijkt dat een strenge normering van het lachen of van de humor bijna per definitie haar doel mist, en meestal zelfs contraproductief werkt. Strenge normen verhogen immers de verleiding om normen te overschrijden- en uitgerekend deze gezamenlijke normoverschrijding kan als een sterke identificerende factor werken. Bij de katholieke clerus was de verleiding tot het overschrijden van de humornorm ongetwijfeld uitzonderlijk groot, omdat humor hen in staat stelde om te gaan met de strenge gedragsnormen die hen waren opgelegd.

Humor moet niet uitgevonden worden. Het is een niet onbesproken deel van het verleden, maar historici beginnen er nog maar net mee om te gaan. Dit boek wijst de weg.

"Humor met een verleden" was edited by Marnix Beyen and Johan Verberckmoes.

Marnix Beyen doceert Hedendaagse Politieke Geschiedenis en Geschiedenis en Taal aan de Universiteit Antwerpen.

Johan Verberckmoes is als hoogleraar verbonden aan de onderzoeksgroep Geschiedenis van de Nieuwe Tijd van de KU Leuven.

Yes, "Humor met een verleden" is part of the "Alfred Cauchie Reeks" series. It's book 8 in the series.

Editors: Jan Roegiers (†), Werner Verbeke
Print ISSN: 0035-2381

De Alfred Cauchie Reeks bundelt studies die door leden van het departement Geschiedenis van de KU Leuven zijn geschreven en verzameld. Elke collectie richt de blik op een welomlijnd thema, dat is gekozen om de uitdagingen die het de historica of historicus biedt.

De serie wil tevens getuigen van een verlangen de traditionele grenzen van de discipline te overschrijden. Zowel op chronologisch als op methodologisch vlak wil zij ruimhartig zijn. De reeks ontleend haar naam aan Alfred Cauchie (1860-1922). Cauchie, in 1895 benoemd als hoogleraar aan de Leuvense Universiteit, was de man van het initiatief. Hij brak met de gesloten geloofswereld die hem omgaf, verkende al in de jaren 1880 de Vaticaanse Archieven, effende het pad voor de stichting van het Belgisch Historisch Instituut te Rome en richtte in 1900 de Revue d'histoire ecclésiastique op. Maar bovenal introduceerde hij aan de Leuvense Universiteit de cours pratiques in de geschiedenis, laboratoria voor historisch onderzoek. De reeksredactie bestaat uit Jo Tollebeek, Jan Roegiers (†) en Werner Verbeke.

Humor en collectieve identiteit.
Bij wijze van inleiding
Marnix Beyen en Johan Verberckmoes

HUMOR ALS TOEGANGSPROEF

De uitvinding van het Engelse gevoel voor humor
Johan Verberckmoes

"Die Revolution findet wegen schlechten Wetters in Saale statt".
Duitse politieke satire in tijdschrift en cabaret
Kurt Feyaerts en Anke Gilleir

Lachen met de 'zwartjes'.
Humoristische anekdotes uit koloniale reisverhalen (1880-1945)
Zana Aziza Etambala

Zwarte humor in blank Afrika. Politieke humor en identiteit in Zuid-Afrika
Georgi Verbeeck

Humor op de Balkan
Raymond Detrez

HUMOR ALS VERBODEN VRUCHT

Lachen is ongezond.
De middeleeuwse clerus en de lach
Geert Souvereyns en Jean Goossens

De retorische lach bij Thomas van Cantimpré
Werner Verbeke

De zeven hoofdzonden van de geestelijkheid
Katrien Boeckx

'Wat is het verschil tussen God en de paus?'
Klerikale humor tussen het sacrale en het profane
Henk de Smaele

De eerbiedwaardige onderbrekers.
Ironie en pastiche inde Franse Kamer van de Afgevaardigden, 1890
Marnix Beyen

Humor met twee versnellingen.
Van lachende renners en klasrijke entertainers
Dries Vanysacker

Eindnoten
Over de auteurs