Diplomatieke cultuur

Hoe behandelde de inquisitie andersgelovige diplomaten? Vanaf wanneer genoten diplomaten onschendbaarheid en moesten ze niet langer voor hun leven vrezen? Hoe belangrijk waren vetes, jaloezie, passie en spionage in een pauselijk gezantschap? Waarom ruzieden Franse en Britse diplomaten over de jaarlijkse ponyraces in hun diplomatendorp in Peking, en gingen Spaanse en Franse gezanten met elkaar op de vuist in de straten van Londen? Wanneer werden ook vrouwen toegelaten tot de diplomatieke carrière? En hoe hebben diplomaten leren omgaan met de media?

De geschiedenis van de diplomatie is bijzonder rijk aan anekdotes, opmerkelijke gedragingen, riten en symbolen. Vanop een zekere afstand wordt daarin een patroon zichtbaar, een gedragsvorm die aansluit bij een bepaald intellectueel en moreel klimaat. Men zou dit patroon 'diplomatieke cultuur' kunnen noemen.

Die diplomatieke cultuur heeft tot nog toe weinig aandacht gekregen in de wetenschappelijke literatuur. Ten onrechte, want ze was en is duidelijk veel meer dan een randverschijnsel van de internationale politiek. Diplomaten die zich aanpasten aan de heersende cultuur hadden meer kans op succes dan hun collega's die de doorgaans ongeschreven en soms onbewust aanwezige voorschriften van het corps diplomatique naast zich neerlegden.

Specialisten uit verschillende vakgebieden èn uit de praktijk van de diplomatie trachten deze diplomatieke cultuur te vatten door op zoek te gaan achter de façade van de diplomatie. Ze onderscheiden daarbij drie perioden. In de eerste periode - vanaf de opkomst van permanente vertegenwoordigingen in de late vijftiende eeuw - kreeg de West-Europese diplomatieke cultuur geleidelijk aan vorm. Het profiel van de 'ideale diplomaat' werd steeds nauwkeuriger omschreven. In de tweede helft van de zeventiende eeuw alleen al werden er niet minder dan 150 tractaten en handboeken geschreven die het gedrag van diplomaten voorschreven.

De negentiende eeuw - de tweede periode in het boek - vormde het hoogtepunt van de West-Europese diplomatieke cultuur. Er was sprake van een strikt afgelijnde groepsmentaliteit en -identiteit die via een uitgebreid netwerk van contacten tussen vooral adellijke families werden doorgegeven.

Tegen het einde van de negentiende eeuw werden de eerste sporen van een grondige transformatie al zichtbaar. Diplomatie werd stilaan democratischer, zakelijker en professioneler en diende voor het eerst ook rekening te houden met een publieke opinie. Tijdens het interbellum braken deze tendensen aarzelend door. Na de Tweede Wereldoorlog zouden ze de diplomatieke praktijk grondig gaan wijzigen. Die wijzigingen staan centraal in de derde periode, van 1945 tot nu. Het overwicht van de adel smolt snel weg, er werd steeds meer aan congresdiplomatie gedaan door ministers, staatshoofden en regeringsleiders, en de diplomaat verloor geleidelijk zijn monopoliepositie in de internationale betrekkingen. De dominante rol die de media speelde, schiep een nieuw soort diplomaat: de media-diplomaat.

"Diplomatieke cultuur" was edited by Peter Van Kemseke.

Peter Van Kemseke studied history at the K.U.Leuven (Belgium) and the University of Hull (UK), and obtained a Master of Arts in International Relations' at CSU Los Angeles (US). In 2001, he obtained a PhD degree in history with a study on 'The Cold War and the Discovery of the Third World in international socialism and international Christian Democracy'. He currently works as a Belgian diplomat at the Permanent Representation of Belgium to the United Nations in New York.

Yes, "Diplomatieke cultuur" is part of the "Alfred Cauchie Reeks" series. It's book 2 in the series.

Editors: Jan Roegiers (†), Werner Verbeke
Print ISSN: 0035-2381

De Alfred Cauchie Reeks bundelt studies die door leden van het departement Geschiedenis van de KU Leuven zijn geschreven en verzameld. Elke collectie richt de blik op een welomlijnd thema, dat is gekozen om de uitdagingen die het de historica of historicus biedt.

De serie wil tevens getuigen van een verlangen de traditionele grenzen van de discipline te overschrijden. Zowel op chronologisch als op methodologisch vlak wil zij ruimhartig zijn. De reeks ontleend haar naam aan Alfred Cauchie (1860-1922). Cauchie, in 1895 benoemd als hoogleraar aan de Leuvense Universiteit, was de man van het initiatief. Hij brak met de gesloten geloofswereld die hem omgaf, verkende al in de jaren 1880 de Vaticaanse Archieven, effende het pad voor de stichting van het Belgisch Historisch Instituut te Rome en richtte in 1900 de Revue d'histoire ecclésiastique op. Maar bovenal introduceerde hij aan de Leuvense Universiteit de cours pratiques in de geschiedenis, laboratoria voor historisch onderzoek. De reeksredactie bestaat uit Jo Tollebeek, Jan Roegiers (†) en Werner Verbeke.

Peter van Kemseke
Inleiding. Diplomatie: een kwestie van cultuur

De opkomst en de consolidatie van de permanente diplomatie
Een cultuur krijgt vorm, 1450-1800

Randall Lesaffer
De opkomst en de ontwikkeling van de permanente diplomatie. Diplomatieke onschendbaarheid en de opkomst van het modern volkenrecht

Joos Vermeulen
Christelijk tweespalt op de Drempel der Gelukzaligheid. Religieuze intriges in de Oostenrijkse ambassade in Constantinopel, 1550-1593

Werner Thomas
Diplomatieke cultuur tussen religieuze verdeeldheid en staatsraison. De Spaanse inquisitie en de Engelse ambassade in Madrid in tijden van Reformatie en Contrareformatie

Bart Wauters
De opkomst en de ontwikkeling van de pauselijke nuntiatuur. Het voorbeeld van de Nederlanden in de zestiende en zeventiende eeuw

Dries Vanysacker
Het ware gelaat achter diplomatieke maskers. Enkele achttiende-eeuwse pauselijke nuntii ontbloot

Het 'Corps Diplomatique' floreert
Diplomatieke cultuur in de negentiende eeuw en het interbellum

Vincent Viaene
Leopold I, de Belgische diplomatie en de cultuur van het Europese Concert, 1831-1865

Idesbald Goddeeris
Diplomatieke cultuur in ballingschap
Het hà´tel Lambert van Adam Jerzy Czartoryski

Frans-Paul van der Putten
Diplomatieke cultuur in de gezantschapswijk van Beijing in de late negentiende en de vroege twintigste eeuw

Romain van Eenoo
'Diplomatieke cultuur' tijdens het interbellum. Een peiling

Ingeborg Vijgen
Koloniale zaken op de agende van de Volkenbond: nieuwe regels voor hetzelfde spel? Ervaringen van Pierre Orts in Genève

Diplomatieke cultuur onder druk
Tendensen van veranderingen na de Tweede Wereldoorlog, 1945-2000

Claude Roosens
De aanwerving van diplomaten in België. Van een besloten naar een toegankelijke carrière, 1830-1980

Patrick Pasture
In de buitenbaan. Essay over internationale syndicale culturen en structuren bij de oprichting van de EGKS

Jo Deferme
'Diplomatic culture as a substitute for policy'. Diplomatieke cultuur in de congresdiplomatie van de 'Europese Politieke Samenwerking', 1970-1991

Axel Buyse
Journalisten als luizen-in-de-pels van de diplomaat? Over de wisselwerking tussen media en buitenlands beleid

Johan Verbeke i.s.m. Peter van Kemseke
Diplomatieke cultuur in de postmoderniteit: diplomatie als happening

Hugo Paemen
Epiloog

Bibliografie en verantwoording van de illustraties
Auteurs
Register van persoonsnamen
Verantwoording