Belgen, zijt gij ten strijde gereed?

Een zeldzame geschiedenis van het Belgische leger

België stond in de decennia voor de Eerste Wereldoorlog niet bekend als een militaristische natie. Poor little Belgium voerde pas in 1913 algemene dienstplicht in, beschikte amper over een militaire traditie en de politieke klasse had een stevige grip op het leger. Deze studie stelt voor het eerst de hardnekkige notie van een vredelievend, diepburgerlijk land zonder noemenswaardige militaire cultuur bij. Van het parlement tot de straat, van de kazerne tot de lagere school: militaire waarden en praktijken begonnen zich in de decennia voor de oorlog steeds sterker te manifesteren in het politieke, sociale en culturele leven. België veranderde langzaam van een neutrale, anti-militaire natie in een neutrale, defensieve natie die – indien bedreigd – ‘ten strijde gereed’ was. In Belgen, zijt gij ten strijde gereed? geeft Nel de Mûelenaere een nieuwe kijk op de Belgische civiel-militaire relaties in de aanloop naar de Eerste Wereldoorlog.

Deze publicatie is GPRC-labeled (Guaranteed Peer-Reviewed Content).

"Belgen, zijt gij ten strijde gereed?" was written by Nel de Mûelenaere.

Nel de Mûelenaere is postdoctoraal onderzoeker aan Universiteit Antwerpen en Cornell University.

WOORD VAN DANK
INLEIDING Belgische civiel-militaire relaties tijdens de negentiende eeuw in retrospect Van ‘militarisme’ naar militarisering: een begripsgeschiedenis Militarisering in de Belgische natie: afbakening
PROLOOG: LAND EN LEGER NA DE FRANS‑PRUISISCHE OORLOG, 1870-1890
1. DE BEWEGING VOOR PERSOONLIJKE DIENSTPLICHT, 1890-1902 De campagne: het ontslag van de Minister van Oorlog en de generaalscrisis van 1897 De beweging: oud-militairen en liberalen voor persoonlijke dienstplicht Het gedachtengoed: Si vis pacem, para bellum Besluit: de impact van de Belgische ‘militaristen’
2. DE MILITARISERING VAN DE BELGISCHE NATIONALE FEESTEN, 1890-1905 De evolutie van de militaire feesten, 1875-1905 De civiele militarisering van het ceremoniële landschap Verspreiding van een militaire cultuur? Besluit: niet top down, niet bottom up
3. DE CREATIE VAN DE BELGISCHE BURGER‑SOLDAAT, 1895-1905 Educatie Discipline Emoties
Besluit: de militarisering van de Belgische rekruut
4. DE ONTDEKKING VAN DE KAZERNE, 1900‑1905 Niemand gedwongen soldaat De verbetering van het kazerneleven Gemilitariseerde ruimtes en burgers Besluit: een gekazerneerde natie?
5. DE MARS NAAR PERSOONLIJKE EN VERALGEMEENDE DIENSTPLICHT, 1905-1913 ‘Militarisme’, nationalisme, imperialisme? De beweging voor persoonlijke dienstplicht Van kazernofoben naar patriottische christensoldaten? De katholieke kentering De tijd voor mannelijke besluiten is geslagen! De invoering van persoonlijke (1909) en algemene dienstplicht (1913) Besluit: ‘België is niet militaristisch!’

6. DE VOORBEREIDING VAN DE MANNELIJKE JEUGD OP MILITAIRE DIENST, 1909-1914 De missie van Lefebure: gymnastiek, regeneratie en defensie, 1860-1909 Tussen opportunisme en ‘militarisme’. De militiewet van 1909 en de pre-regimentaire voorbereiding Militarisering van kribbe tot kazerne, 1909-1914 Besluit: de creatie van een oorlogsgeneratie?
CONCLUSIE
NOTEN
GECITEERDE BRONNEN Archieffondsen Periodieken Kranten Naslagwerken Gedrukte primaire bronnen Geciteerde werken