Music, Operatheek

Posted on

Willem Bruls | Georges Bizet : Les Pêcheurs de perles

Willem Bruls | Georges Bizet : Les Pêcheurs de perles

 

De opera van Bizet staat in twee tradities: die van de exotische opera natuurlijk, maar ook die van het Franse discours over religie en maatschappij in de negentiende eeuw.


In de reeks Operatheek is een nieuw boekje verschenen over Les Pêcheurs de perles ofwel De parelvissers. Auteur en dramaturg Willem Bruls gidst de lezer door dit bijzonder jeugdwerk uit 1863 van de Franse componist Georges Bizet.

Leg in één zin uit waar het boek over gaat.
Het boekje gaat over de opera Les Pêcheurs de perles (De parelvissers) van Georges Bizet en is bedoeld als een luistergids om de achtergronden van tekst en muziek uit te leggen.

Wat of wie heeft je geïnspireerd om voor dit onderwerp te kiezen?
In mijn werk houd ik mij op allerlei manieren bezig met dat wat we gemakshalve de Oriënt noemen, het Oosten. In de kunsten is er een lange traditie om die exotische Oriënt in het Westen te verbeelden. De opera van Bizet speelt zich af op het eiland Sri Lanka, maar is eigenlijk gesitueerd in een fictief Oosten. Dat principe zegt veel over hoe wij de Ander maar vooral ook onszelf zien.

Heb je leestips – boeken, blogs, tijdschriften, … – voor wie meer over het onderwerp wil weten?
Als leestip zou ik – onbescheiden – mijn eigen eerdere boek over oriëntalisme in de opera willen aanbevelen: Ontvoering, verleiding en bevrijding (2004). Verder zijn belangrijk: Orientalism van Edward Said. Ralph P. Locke schreef ook een belangrijk boek over de muzikale Oriënt: Musical Exoticism.

Hoe verliep het schrijfproces voor dit boek? Heb je iets verrassends, grappigs of vreemds meegemaakt?
Het proces verliep zoals het schrijven altijd verloopt: je vindt altijd weer nieuwe onverwachte informatie, inhoudelijke verbindingen, artistieke connecties. De opera van Bizet staat in twee tradities: die van de exotische opera natuurlijk, maar ook die van het Franse discours over religie en maatschappij in de negentiende eeuw. Door het schrijven kon ik al die elementen met elkaar verbinden. In muzikaal opzicht was het onderzoeken van de opera ook een ontdekkingsreis, vooral de manier waarop het Oosten muzikaal wordt verbeeld.

Wat wil je dat de lezers van je boek onthouden?
Ik zou willen dat men onthoudt dat Oriënt en exotisme een prachtige opera heeft opgeleverd maar dat die opera eigenlijk vooral over onszelf gaat.

Heb je plannen voor een volgende publicatie? Waar zal die over gaan?
Ik werk aan een tekst voor een concertprogramma waarin ‘authentieke’ muziek uit de Syrische stad Aleppo centraal staat, naar aanleiding van mijn eerdere boek Een zucht van Aleppo (2023). In het boek zoek ik naar verbindingen tussen de rijke muzikale tradities van de multiculturele stad Aleppo, en hoe die de burgeroorlog hebben doorstaan.


Posted on

Pieter Bergé | Kurt Weill: Aufstieg und Fall der Stadt Mahagonny

Pieter Bergé

“Kurt Weill was veel meer dan de componist van enkele schlagers.”

Aufstieg und Fall der Stadt Mahagonny is een van de weerspannigste opera’s van de 20ste eeuw. Het stuk haalt vlijmscherp uit naar de uitwassen van het kapitalisme, op een manier die ook vandaag nog pijn doet. Maar niet alleen de maatschappij wordt in dit parabelachtige stuk in vraag gesteld, ook de opera zelf. Pieter Bergé licht toe.

Leg in één zin uit waar het boek over gaat.
Dit boekje is een inleiding tot de opera Aufstieg und Fall der Stadt Mahagonny, een fulminante kritiek van tekstschrijver Bertolt Brecht en componist Kurt Weill op de kapitalistische genots- en uitbuitingscultuur in de ‘gouden jaren 20’.

Wat of wie heeft je geïnspireerd om voor dit onderwerp te kiezen?
Het boekje maakt deel uit van de reeks Operatheek, een reeks compacte boekjes over belangrijke opera’s en muziektheaterwerken naar aanleiding van nieuwe producties door Opera Ballet Vlaanderen. Ieder volume is opgevat als een gids die de lezer inzicht geeft in de tekst en de muziek van het werk.

Heb je leestips – boeken, blogs, tijdschriften, … – voor wie meer over het onderwerp wil weten?
Wie nog wat meer wil lezen over de algemene context waarin het stuk ontstond, kan zich laven aan het recente boek ‘De Weimarrepubliek’ van Patrick Dassen.

Wat wil je dat de lezers van je boek onthouden?
Dat Kurt Weill veel meer was dan de componist van enkele schlagers. En dat het operagenre zich ook perfect leent tot snoeiharde maatschappijkritiek.

Posted on

Steven Vande Moortele | Robert Schumann. Szenen aus Goethes Faust

Steven Vande Moortele

“Wat heel vreemd is, natuurlijk, is dat het boekje bedoeld was om te verschijnen ter gelegenheid van de nieuwe productie van de Faust-Szenen door Opera Ballet Vlaanderen, maar dat die productie omwille van de COVID19-crisis is uitgesteld. Voor mij voelt het boekje nu bijna aan als een soort flessenpost uit een ander tijdperk.”

In het eerste volume van de nieuwe reeks Operatheek in samenwerking met Opera Ballet Vlaanderen breekt musicoloog Steven Vande Moortele een lans voor de Szenen aus Goethes Faust, het monumentale meesterwerk voor solisten, koor en orkest van Robert Schumann. Vande Moortele vertelt meer over het boek, zijn inspiratie en het schrijfproces.

Leg in één zin uit waar het boek over gaat.
Dit boek gaat over de Szenen aus Goethes Faust, een lang verwaarloosd meesterwerk voor solisten, koor en orkest van de Duitse romantische componist Robert Schumann. Het is een luistergids die heel uitdrukkelijk niet alleen bedoeld is voor de kenner, maar ook en vooral voor de gewone klassieke-muziekliefhebber. Het boek begint met een hoofdstuk over de toneeltekst van Goethe die Schumann heeft geïnspireerd, gaat dan in op de positie van Schumanns compositie in de muziekhistorische context van het midden van de negentiende eeuw, en eindigt met een uitgebreide bespreking van de muziek. 

Wat of wie heeft je geïnspireerd om voor dit onderwerp te kiezen?

Het idee is er gekomen toen Jan Vandenhouwe, de intendant van Opera Ballet Vlaanderen, mij een jaar of twee geleden vertelde dat hij zijn eerste seizoen wou afsluiten met een nieuwe productie van Schumanns Szenen aus Goethes Faust, in een regie van Julian Rosefeldt en met Philippe Herreweghe als dirigent. Jan en ik kennen elkaar al van toen wij samen musicologie studeerden in Leuven eind jaren ’90, en het is ook Jan die mij destijds de Faust-Szenen heeft leren kennen. Omdat de Faust-Szenen zo’n onderschat en zelden uitgevoerd werk zijn, heb ik toen meteen gezegd “daar moeten we iets mee doen”, en van het een kwam het ander: niet alleen dit boekje, maar een heuse boekenreeks met de naam Operatheek, in samenhang met belangwekkende nieuwe producties van Opera Ballet Vlaanderen.

Heb je leestips  – boeken, blogs, tijdschriften, … – voor wie meer over het onderwerp wil weten?

Goethes Faust misschien? Faust lezen is een hele onderneming natuurlijk. Ongeveer 350 bladzijden (in de uitgave die ik hier staan heb), bijna helemaal in verzen,… Ik moet toegeven dat ik er zelf, voor ik aan dit boek begon te schrijven, ook nooit ver in was geraakt—maar ondertussen heb ik het wel twee keer uitgelezen, en dat was toch een enorme ervaring. Misschien heeft het ermee te maken dat Faust gaat over een wetenschapper die het allemaal niet meer zo goed weet, maar ik heb echt het gevoel dat ik mezelf beter heb leren kennen. Dat het in het Duits is, mag in ieder geval geen excuus zijn: er bestaat een heel mooie Nederlandse vertaling van Ard Posthuma.

Over Schumann bestaat niet veel in het Nederlands, al heeft Jan Christiaens een jaar of tien geleden voor het Concertgebouw Brugge een interessant Concertgebouwcahier over Schumann gemaakt dat nog altijd op het internet te vinden is. Het beste algemene boek over Schumann in het Engels vind ik nog altijd Robert Schumann: Herald of a New Poetic Age van John Daverio uit 1997.

Hoe verliep het schrijfproces voor dit boek? Heb je iets verrassends, grappigs of vreemds meegemaakt?

Ik schrijf tegenwoordig vooral in het Engels, maar het was al jaren een droom van mij om een boek in het Nederlands te schrijven. Ik heb daar heel veel plezier aan beleefd en heb het ook met heel veel liefde gedaan, maar het bleek niet vanzelfsprekend: ik heb mezelf tot op zekere hoogte weer Nederlands moeten leren, en het heeft even geduurd voor ik de juiste toon vond. Dat heeft er ook mee te maken dat het sowieso altijd een uitdaging is om iets zinnigs over muziek te zeggen op een manier die toch voor een breed publiek verstaanbaar is—over het leven van een componist schrijven kan iedereen, maar dat interesseert mij niet; voor mij gaat het om de muziek zelf.

Wat heel vreemd is, natuurlijk, is dat het boekje van meet af aan bedoeld was om te verschijnen ter gelegenheid van de nieuwe productie van de Faust-Szenen door Opera Ballet Vlaanderen (bijna als een soort programmaboek), maar dat die productie omwille van de COVID19-crisis is uitgesteld. Dat is toch allemaal heel onwerkelijk; meer dan alleen lezers had ik een heel concreet publiek voor ogen toen ik het boekje schreef, een publiek dat ook echt als groep bijeen zou komen. Dat valt (voorlopig) allemaal weg. Voor mij voelt het boekje nu bijna aan als een soort flessenpost uit een ander tijdperk.

Wat wil je dat de lezers van je boek onthouden?

De muziek! Als het boekje mensen dichter bij Schumanns Faust-Szenen brengt, dan ben ik in mijn opzet geslaagd. En de lezers mogen ook niet vergeten om in seizoen 2021–22 naar de uitgestelde voorstelling van de Faust-Szenen in Gent en Antwerpen te gaan kijken, natuurlijk.

Heb je plannen voor een volgende publicatie? Waar zal die over gaan?

Het volgende project dat net van stapel begint te lopen is Wagner Studies, een essaybundel met bijdragen van elf specialisten over Wagner-analyse waarvan ik editor ben, samen met J.P.E. Harper-Scott, een collega van mij die aan Royal Holloway lesgeeft. Het is een boek dat voor een heel ander publiek bedoeld is dan dit natuurlijk, maar voor wie geïnteresseerd is: het komt in 2022 uit bij Cambridge University Press.