Cardinal Mercier in the First World War

Belgium, Germany and the Catholic Church

Jan De Volder

Regular price €37.00 (including 6% VAT) Sale

Monograph - ebook

VIEW Monograph - paperback

Church leaders and their contrasting opinions in the face of the Great War

Cardinal Désiré-Joseph Mercier, Archbishop of Malines, was the incarnation of the Belgian resistance against the German occupation during the First World War. With his famous pastoral letter of Christmas 1914 ‘Patriotisme et Endurance’ he reached a wide audience, and gained international influence and respect.

Mercier’s distinct patriotic stance clearly determined his views of national politics, especially of the 'Flemish question', and his conflict with the German occupier made him a hero of the Allies. The Germans did not always know how to handle this influential man of the Church. Pope Benedict XV did not always approve of the course of action adopted by the Belgian prelate. Whereas Mercier justified the war effort as a just cause in view of the restoration of Belgium's independence, the Pope feared that "this useless massacre" meant nothing but the "suicide of civilized Europe”.

Through a critical analysis of the policies of Cardinal Mercier and Pope Benedict XV, this book sheds revealing light on the contrasting positions of Church leaders in the face of the Great War.

This publication is GPRC-labeled (Guaranteed Peer-Reviewed Content).

Introduction

Belgium and the German Invasion of 1914 
Belgium, a laboratory for Catholics in a liberal democracy 
Catholic Party between conservatives and social Catholicism 
Cardinal Mercier, Belgium’s primate 
The German invasion 
A Protestant-Catholic Holy War? 
The 1914 conclave 
Pope Benedict XV and the Belgian dilemma 

Mercier’s Pastoral Letter “Patriotism and Endurance”
Cardinal Mercier and the fall of Antwerp 
The Cardinal’s choice is maturing 
Patriotism and Endurance 
Alternatives were possible 

In Conflict with the Occupier 
The German reaction 
Meanwhile in the Vatican 
The nation’s hero 

Mercier and Benedict XV 
A new crisis 
Banishment to Rome? 
Letter to the bishops of Germany and Austria 
Meeting with the pope 
Triumph in Rome 
Arm wrestling about the return 
“At our return from Rome” 

Arrests, Deportations, and State Looting 
Arrests and executions 
Dismantling of a nation 
Resistance against the deportations 
Towards a public papal condemnation? 
Vatican pressure 

The Flemish Question 
Flamenpolitik 
A Flemish university in Ghent 
The Belgian administration split
Roman questions regarding Mercier’s stance
Roman Realpolitik 

Holy War or Holy Peace 
A just war? 
First search for a negotiated solution 
Towards a compromise peace in 1916? 
Pope Benedict’s peace proposal 
“The bitterest hour of our life” 
The end of the war 

The Allies’ Hero of a Diminished Belgium 
Towards a solution for the Roman question? 
Belgium after the armistice 
Triumphal tour of the United States and Canada 

Conclusion 

Annex: Patriotism and Endurance – Christmas 1914 
Bibliography 
Index of Persons 
Colophon 

Format: Monograph - ebook

Size: 230 × 170 mm

264 pages

ISBN: 9789461662729

Publication: October 24, 2018

Series: KADOC-Studies on Religion, Culture and Society 23

Languages: English

Jan De Volder is a Belgian historian. Currently, he occupies the Cusanus Chair ‘Religion, Conflict and Peace’ of the Faculty of Theology and Religious Studies of the University of Louvain (KU Leuven). He has a special interest in church and religion during World Wars I and II.
Door een kritische analyse van het beleid van kardinaal Mercier en Paus Benedictus XV. en als vervolg op zijn “Kardinaal Verzet, Mercier, de Kerk en de oorlog van 14-18”, werpt dit boek van Jan De Volder dan ook een onthullend licht op de contrasterende standpunten van de kerkleiders tijdens de “rape of Belgium”, tijdens de Grote Oorlog, nl. de Pruisische kerk-staat-verhouding, tegenover de Belgisch-liberale, fundamentele godsdienstvrijheid. [...] Zeker lezen.
Stretto, november 2020


 
Ungeachtet dieser kleineren Anmerkungen bietet Jan De Volders Buch einem internationalen Publikum einen anregenden Einblick in die diplomatische Strategie der Katholischen Kirche während des Ersten Weltkriegs und leistet einen wichtigen Beitrag zur Historisierung einer Symbolfigur belgischer Geschichte.
Moritz A. Sorg, Historische Zeitschrift // BAND 310 / 2020, https://doi.org/10.1515/hzhz-2020-1065

 
In het korte bestek van een recensie kan nauwelijks recht worden gedaan aan drie kwaliteiten die het boek heeft. De Volder is grondig in de gedetailleerdheid waarmee hij de gebeurtenissen beschrijft. Tegelijk plaatst De Volder de gebeurtenissen soepel en effectief in hun context, niet alleen die van de grotere lijnen van het Duitse en Vaticaanse beleid, maar ook van de Belgische economische en politieke context van voor en tijdens de oorlog, en van de gevolgen van de bezetting voor het Belgische volk. En niet in de laatste plaats: het boek is voortreffelijk geschreven.

 

De internationale betekenis van deze Belgische kerkvorst verantwoordt de publicatie van een synthese in het Engels zodat dit vernieuwende onderzoek - onder meer in de Vaticaanse archieven - een ruimer internationaal bereik kan verwerven. Mercier was immers niet enkel belangrijk voor het bezette Belgische grond- gebied maar ook voor de internationale scene.
Luc Vandeweyer, Belgisch Tijdschrift voor Nieuwste Geschiedenis 2019 2-3


 
De verschillende vragen over het leven en werk van Mercier tonen echter bovenal dat De Volder in zijn opzet is geslaagd: het boek heeft een eerste aanzet gegeven om de complexe figuur van Mercier verder te onderzoeken.
Kasper Swerts, Contemporanea, Jaargang XXXVIII — Jaar 2019 — Nummer 4, https://www.contemporanea.be/nl/article/20194-recensies-swerts-over-de-volder
 
Uit deze studie blijkt vrij duidelijk dat de plaats van Mercier in de internationale diplomatie tijdens de Eerste Wereldoorlog zeker niet deze was van een klein figurantje. [...] Dit uiterst goed ge­documenteerd boek (met personen­register) laat een aantal tot op heden niet ontsloten bronnen tot hun volle recht komen (Vaticaan, aartsbisdom Mechelen, archief van het Koninklijk Paleis, Rijksarchief, uitgebreide literatuurlijst). Maar niet in het minst schetst het een naar onze bescheiden mening objectief en her en der verrassend beeld van een van de grootste figuren in de Belgische geschiedenis.
Alex Vanneste, Volkskunde, 2019, 2
 
Historicus Jan De Volder publiceerde een geactualiseerde versie van zijn studie over de rol van kardinaal Désiré-Joseph Mercier (1851-1926) in de Eerste Wereldoorlog. Het boek vervolledigt ons beeld van een nu wat vergeten, destijds wereldberoemde kerkvorst, op de grens tussen politiek en religie, tussen oorlog en vrede.
Ludo Meyvis, Campuskrant, 21 november 2018