De papen van Brugge

De seculiere clerus in een middeleeuwse wereldstad

Hendrik Callewier

Regular price €41.00 (including 21% VAT) Sale

Monograph - ebook

VIEW Monograph - paperback
Het karikaturale beeld van de losbandige middeleeuwse geestelijken herbekeken
Het 15de-eeuwse Brugge was een middeleeuwse grootstad. In deze metropool floreerden luxenijverheden, internationale handel en maakte het Bourgondische hof grote sier. Brugge telde in deze periode enkele honderden geestelijken: kanunniken en pastoors, maar ook kapelanen en talrijke zangers. Onder hen vinden we enkele van de meest vooraanstaande componisten, zangers, ambtenaren en professoren van de lage landen terug, o.a. Gilles Binchois, Gilles Joye, Guillaume Dufay en Antoine Haneron. De Brugse kanunnik Joris Vander Paelen werd door Jan Van Eyck als een devoot man afgebeeld, maar sommige kronieken schetsen een ander beeld van de laatmiddeleeuwse clerus: “Zijn het dan allemaal hebzuchtige en eerzuchtige dieven, hoogmoedige en wellustige hoerenlopers en maagdenonteerders?”

In De papen van Brugge wordt de levenswandel van niet minder dan 1298 seculiere geestelijken onderzocht. Het karikaturale beeld van de hypocriete, geile, ijdele of vraatzuchtige pastoor wordt door Hendrik Callewier aan de hand van rijke archiefbronnen herbekeken en bijgesteld.  

Deze publicatie is GPRC-labeled (Guaranteed Peer-Reviewed Content).
Lijst van gebruikte afkortingen

Inleiding
1. Vraagstelling
2. Methode en bronnen
3. Brugse kerkelijke instellingen en ambten

Deel I: Wahrheit und dichtung.
Beeldvorming van de clerus en de roep om hervorming

I. Dommer dan ezels? De opleiding van de geestelijken
1. In de leer bij een priester
2. De Brugse scholen
3. Universitaire studies

II. 'Priesterlijck staet boven al': de kerkelijke wijdingen
1. Soorten, voorwaarden en verloop van de wijdingen
2. De eerste mis als 'rite de passage'
3. Wijdingsvereisten voor de verwerving van beneficies en officies
4. Betekenis van de wijdingen
5. De wijdingen van de Brugse clerici
6. De afwezigheid van de priesterroeping?

III. Het 'faux problème' van het absenteïsme
1. Bepalingen inzake residentie
2. Verhouding afwezigen-residerenden
3. Redenen voor gewettigde afwezigheid
4. Plaatsvervangers

IV. En leidt ons niet in bekoring: de problematische levenswandel van de Brugse clerus
1. Problemen inzake taakuitoefening
2. Deviant gedrag en schending van de waardigheid van het geestelijke ambt
3. Bestraffing
4. De houding van de kerkelijke overheid en leken en aanzetten tot hervorming
Deel II: Van zanger tot kanunnik.
Sociale stratificatie en netwerken

I. Een brede rekruteringsbasis
1. Geografische herkomst
2. Sociale afkomst

II. De uitbouw van een kerkelijke loopbaan
1. Patronage en netwerken
2. Carrièreopbouw

III. Het dagelijks brood: de mythe van het geestelijke proletariaat
1. Inkomsten
2. Bezit en levensstandaard

Deel III: Alleen in dienst van God?
Interactie met stad en hof

I. De positionering van de clerus in de stedelijke gemeenschap
1. Een bevoorrechte stand
2. De clericus tonsuratus: geestelijke of leek?
3. Voor stad of hertog? Relatie met de wereldlijke overheid

II. De lokroep van de muze
1. Componisten en zangers
2. Boekenbezit
3. Schoolmeesters en professoren
4. Humanisten
5. Literaire en wetenschappelijke productie
6. Rederijkers
7. Kopiisten, boekbinders en verluchters

III. Clericus of klerk?
1. In dienst van de Kerk
2. In dienst van stad en vorst
3. Notariaat
4. In dienst van kooplui

Epiloog
Bibliografie
1. Bronnen
2. Werken
Index

Format: Monograph - ebook

ISBN: 9789461661555

Publication: March 31, 2014

Languages: Dutch; Flemish

Hendrik Callewier is doctor in de geschiedenis, gastdocent aan de KU Leuven en diensthoofd van het Rijksarchief Kortrijk.


Ofwel schilderen historici - en zeker auteurs van fictie - een erg zwart beeld van geile, onwetende en machtsbeluste papen (een term die dan ook vaak pejoratief klinkt), ofwel verdedigen ze de clerus. Callewier vervalt niet in clichématige voorstellingen, maar vertrekt van een grondig proposografisch onderzoek op basis van liefst 1298 clerici. […] De boeiendste inzichten biedt Callewier in het tweede en derde deel van dit boek, resp. over de carrière van clerici (waarin hij de mythe van het geestelijk proletariaat afwijst) en hun interactie met stad en vorst en met de lekengemeenschap (ambachten, kooplui, e.d.). […] Met zijn studie voegt Callewier een stevige bouwsteen toe aan de middeleeuwse geschiedenis van Brugge.
Kurt Priem, Wingene, Collationes 45 (2015) nr. 1


 

Callewier bestudeerde bijna 1300 Brugse priesters uit de 15de eeuw en kwam tot een zeer genuanceerd portret variërend tussen heilige en hebzuchtige, hypocriete zondaar. De auteur bespreekt alle mogelijke facetten van het laatmiddeleeuwse priesterschap: de beeldvorming over hen, de rekrutering van geestelijken, sociale status en inkomen, carrièreopbouw … Alles is grotendeels gebaseerd op exhaustief archiefonderzoek, wat het boek nog aantrekkelijker maakt.
ChristusRex.be